De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) pleit in twee nieuwe adviezen voor een sterkere bescherming van academische vrijheid en de vrije meningsuiting in de wetenschappelijke sector. Dat is een belangrijke stap vooruit. Toch roept vooral het tweede rapport fundamentele vragen op over de plaats van waarheidsvinding binnen de wetenschap, zoals historicus Steije Hofhuis onlangs opmerkte. Hoe verhouden academische vrijheid, maatschappelijk engagement en wetenschappelijke objectiviteit zich tot elkaar?

Toen filosoof Nathan Cofnas verwees naar een interne Harvard-analyse uit 2013, waaruit bleek dat zwarte studenten bij een volledig kleurenblind toelatingsbeleid nog slechts ongeveer 0,7 procent van de studentenpopulatie zouden uitmaken, veroorzaakte dat veel ophef. De controverse raakte aan een fundamentele vraag: wat gebeurt er met academische excellentie wanneer instellingen naast klassieke meritocratische criteria ook ras, geslacht en andere identiteitskenmerken laten meewegen? Een nieuw Canadees rapport geeft daarop een uitgesproken antwoord: die beleidskeuze gaat ten koste van wetenschappelijke excellentie en kost bovendien handenvol geld.

Twee linkse Amerikaanse politieke commentatoren, Cenk Uygur en Hasan Piker, mochten begin juni het Verenigd Koninkrijk niet binnen om te spreken op publieke evenementen. De Britse Home Office trok hun elektronische reistoelatingen (ETA) in met de mededeling dat hun aanwezigheid 'niet bevorderlijk voor het algemeen belang' zou zijn. De regering gaf geen gedetailleerde publieke motivering voor de beslissing. Wel is duidelijk dat de controverse draait rond hun uitgesproken kritiek op Israël en hun eerdere uitspraken over Gaza, Hamas en antisemitisme.

De beslissing van de Universiteit van Wenen om de Oostenrijkse wiskundige Rudolf Taschner geen Gouden Doctoraatsdiploma toe te kennen, heeft in Oostenrijk een fel debat ontketend over academische vrijheid, ideologische diversiteit en de vraag in welke mate politieke of maatschappelijke standpunten mogen meewegen bij academische onderscheidingen.

Het Amerikaanse negende hof van beroep heeft geoordeeld dat de University of Washington (UW) de Eerste‑Amendementrechten van docent Stuart Reges heeft geschonden toen de universiteit hem onderzocht en dreigde te disciplineren voor een satirische passage over land acknowledgments in zijn syllabus. De zaak raakt aan een groeiende spanning binnen Amerikaanse universiteiten: hoever reikt academische vrijheid wanneer instellingen ideologisch geladen richtlijnen introduceren?

Het rapport Decolonising a Business School in Context: From Theory to Practice van de Birmingham Business School is inmiddels berucht. De universiteit zou examens willen afschaffen omdat die 'witte studenten bevoordelen', schreef de Daily Mail. Het rapport gaat over veel meer dan examens. Maar er is wel degelijk reden tot ongerustheid. 

Door Steije Hofhuis

De Universiteit Twente zal vanaf 1 januari 2026 de cum laude-onderscheiding voor promoties niet langer gebruiken. Volgens de universiteit benadeelt de cum laude-titel, die wordt toegekend aan proefschriften van uitzonderlijke kwaliteit, immers vrouwelijke promovendi 'systematisch'.

'De meeste vrouwelijke studenten hebben liever een rijke man dan zelf een carrière na te streven'. Dat berichtte de SonntagsZeitung twee jaar geleden over een onderzoek van twee hoogleraren aan de Universiteit van Zürich. Het krantenartikel ontkende een wekenlange storm van verontwaardiging. Het onderzoek is ondertussen gepubliceerd in een prestigieus tijdschrift. De universiteit is altijd achter haar personeelsleden blijven staan.  

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) bracht recent een rapport uit: Academische vrijheid in Nederland: reactie op actuele bedreigingen. Uit dat rapport blijkt duidelijk dat de KNAW zich bewust is van de bedreiging van de academische vrijheid door woke, al is ze vrij voorzichtig in haar bewoordingen.  

Wouter Buikhuisen is niet meer. De voormalige hoogleraar criminologie aan onder andere de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden overleed op 6 mei in Warmond. Buikhuisen was de man die de provo-beweging - een anarchistische protestbeweging - haar naam gaf. Maar hij werd vooral bekend om iets heel anders: de 'Affaire Buikhuisen'. Na een controversieel onderzoeksplan werd hij in de media belasterd en werden hij en zijn gezin zwaar bedreigd. Hij verloor zijn job aan de Universiteit Leiden, waarna hij naar Spanje vertrok en er een antiekhandel begon. Het verhaal van een canceling nog voor het woord bestond. 

In 2020 haalde de president van de Princeton-universiteit, Christopher Eisgruber, de krantenkoppen door de universiteit schuldig te verklaren aan 'systemisch racisme'. Hij bedoelde systemisch racisme tegen raciale minderheden, maar in werkelijkheid heeft Eisgrubers instelling het tegenovergestelde gedaan: systematisch gediscrimineerd tegen vermeende 'onderdrukkers', zoals blanken en mannen.