*Dit interview verscheen zonder betaalmuur en in het Nederlands op Doorbraak. Het werd overgenomen met toestemming van de hoofdredacteur en werd vertaald op vraag van buitenlandse geïnteresseerden.  

*Dit artikel verscheen eerder in Doorbraak en werd overgenomen met toestemming van de hoofdredacteur.  

Aan de UCLouvain Saint-Louis in Brussel ontstond in mei 2026 ophef over een conferentie van het Centre Jean Gol, de studiedienst gelinkt aan de MR. Het thema van de avond was 'La liberté académique sous pressions'. De conferentie zou gaan over de vraag hoe universiteiten kunnen omgaan met censuur, intimidatie en cancelcultuur en hoe ze ruimte kunnen blijven bieden aan dissidente stemmen. Net die conferentie werd - oh ironie - het doelwit van een petitie. 

De aanstelling van de Amerikaanse filosoof Nathan Cofnas aan de UGent veroorzaakt al maandenlang commotie. Eerst lagen zijn wetenschappelijke publicaties en publieke standpunten onder vuur. Toen dat niet volstond om hem aan de deur te zetten, verschoof het zwaartepunt van de kritiek naar de aanwervingsprocedure zelf. Die zou niet transparant geweest zijn en was misschien zelfs doorgestoken kaart. Maar uit de documenten die onze redactie kon inkijken bleek dat de procedure net ongewoon uitgebreid en zeer zorgvuldig verliep.

‘Veel problemen in de academische wereld vandaag – denk aan de opschudding aan de UGent rond de aanstelling van rassenrealist Nathan Cofnas – hebben hun wortels in het postmodernisme’, zegt de Amerikaans-Canadese filosoof Stephen Hicks. Hij benadrukt het belang van academische vrijheid om dichter bij de waarheid te komen. ‘Maar zodra je zoals de postmodernisten niet eens meer gelooft dat we tot objectieve kennis van de waarheid kunnen komen, ondergraaf je dat hele systeem.’ 

De UGent organiseert in februari en maart de lezingenreeks Eugenics: Critical Perspectives on a Creeping Concept Between Science and Ideology. De reeks wil eugenetica niet alleen historisch situeren, maar ook onderzoeken hoe het begrip vandaag opnieuw opduikt in wetenschap, politiek en maatschappelijke debatten. Tijdens de openingssessie van 17 februari viel echter vooral op hoe slordig begrippen als wetenschap, pseudowetenschap en ideologie door elkaar werden gebruikt en hoe eugenetica meteen op normatieve gronden werd beoordeeld.

Op de zeshonderdste verjaardag van de Leuvense Alma Mater vond een debat plaats over een vraag die universiteiten wereldwijd bezighoudt: hoe ziet hun toekomst eruit in een tijd waarin hun legitimiteit steeds vaker ter discussie staat? Op 11 december verzamelden zich in de Promotiezaal van de Universiteitshal, waar het debat werd georganiseerd door het Leuven Institute for Advanced Study (LIAS), internationale academici om te spreken over de kerntaken van de universiteit: vernieuwend onderzoek en onderwijs.

Wat gebeurt er wanneer iemand gewapend met cijfermateriaal en empirische hypothesen kritische vragen stelt over de linkse bias aan universiteiten? Al minstens vijftig jaar lijkt de bandbreedte voor onderzoek en meningsvorming sterk te versmallen, zowel in België als aan andere Europese en Amerikaanse universiteiten. 

In grote delen van de academische wereld staan de principes die wetenschap ooit definieerden—empirische toetsing, openheid voor correctie en onafhankelijkheid van autoriteit—onder druk. Vooraanstaande instellingen nemen inmiddels de retoriek over van het 'dekoloniseren' van de wetenschap: een beweging die begon als een moreel project om historische ongelijkheden te herstellen, maar steeds meer verandert in een epistemologische rebellie tegen het idee van universele standaarden van bewijs. 

Waar stopt de academische vrijheid? Die vraag vormde op 5 november het vertrekpunt van een debat aan de UGent met de academici Petra De Sutter, Patrick Loobuyck, Leo Neels en An Van Raemdonck. Dat de discussie ruim driehonderd studenten, medewerkers en geïnteresseerden naar het auditorium lokte, is een positief signaal. Het illustreert niet alleen hoe actueel het thema is, maar ook dat steeds meer mensen beseffen dat academische vrijheid onder druk staat.

Een filosofievakgroep die haar eigen docent probeert te cancelen. Een krant die zware beschuldigingen publiceert zonder recht van antwoord. De zaak rond professor Bouke de Vries aan de UGent is een schoolvoorbeeld van academische en journalistieke ontsporing. Hoewel de universiteit hem uiteindelijk volledig vrijpleitte, blijven er vragen over academische vrijheid en eerlijke berichtgeving.

Op aanraden van de Belgische minister van Buitenlandse Zaken werd een lezing in het Egmontinstituut uitgesteld. Het Festival van Vlaanderen annuleerde een concert met een buitenlands orkest en een dirigent met de Israëlische nationaliteit, in overeenstemming met een suggestie van de Vlaamse minister van onder meer Cultuur en Gelijke Kansen.Beide initiatieven zijn inbreuken op de vrijheid van meningsuiting.